Yaa waaye Hawiye? (Hawiye Somali Clan)

Beesha Hawiye waa mid ka mid ah qabiilooyinka ugu waaweyn uguna saamaynta badan ee Soomaalida. Waxay door muuqda ka ciyaartay taariikhda, siyaasadda, diinta, iyo dhismaha dowladnimada Soomaaliya. Hawiye waa beel leh asal fac-weyn, deegaan ballaaran, iyo dad caan ah oo raad taariikhi ah ku reebay dalka.

Asalka iyo Taariikhda Beesha Hawiye

Sida ku xusan taariikhda afka (oral history) iyo qoraallo taariikhi ah, Hawiye waxay ka soo farcantay awoowe la oran jiray Hawiye, kaas oo la rumeysan yahay inuu ahaa hoggaamiye Soomaaliyeed oo hore u noolaa qarniyo badan ka hor. Qabiilka Hawiye waxaa lagu tiriyaa qabiilooyinkii hore ee si joogto ah u degay dhulka Soomaaliya, gaar ahaan bartamaha iyo koonfurta dalka.

Taariikh ahaan, Hawiye waxay caan ku ahayd:

• Deggenaansho magaalooyin muhiim ah
• Ganacsi iyo is-dhaafsi dhaqaale
• Waxbarasho, diinta Islaamka, iyo hoggaan bulsho

Beesha Hawiye waxay si gaar ah uga muuqatay magaalooyinka xeebaha iyo kuwa webiyada ku teedsan, taas oo u sahashay ganacsi iyo xiriir dibadeed qarniyo hore.

Deegaanada ay Hawiye Degaan

Hawiye inta badan waxaa laga helaa:

• Gobolka Banaadir (Muqdisho)
• Shabeellaha Dhexe
• Shabeellaha Hoose
• Hiiraan
• Qaar ka mid ah Galgaduud iyo Mudug

Sidoo kale, xubno ka tirsan Hawiye waxay degaan dalalka deriska ah sida Itoobiya, Kenya, iyo Jabuuti, gaar ahaan meelaha ay Soomaalidu ku badan tahay.

Kala Qaybsanaanta Beesha Hawiye

Beesha Hawiye waa qabiil ballaaran oo u kala baxa beelo waaweyn, kuwaas oo ay ka mid yihiin:

Hiraab

Hiraab waa farac weyn oo Hawiye ka mid ah, waxaana hoos yimaada:

• Abgaal
• Habar Gidir
• Sheekhaal
• Murusade

Beelo Kale oo Hawiye ah

• Hawadle
• Gaaljecel
• Udejeen
• Baadi Ade

Beelahan ayaa iyaguna u sii kala baxa jilibyo iyo faracyo badan, kuwaas oo dhamaantood wadaaga asal Hawiye.

Doorka Hawiye ee Taariikhda Soomaaliya

Dowladnimada iyo Siyaasadda

Beesha Hawiye waxay door weyn ka qaadatay aasaaska iyo hoggaaminta dowladdii Soomaaliya ee xornimada qaadatay 1960-kii. Waxay soo saartay madax sare oo dalka hoggaamiyay, kuwaas oo saameyn weyn ku yeeshay jihada siyaasadeed ee Soomaaliya.

Hawiye sidoo kale waxay door muhiim ah ku lahayd:

• Dhaqdhaqaaqyadii gobannimo-doonka
• Dhismaha hay’adaha dowladeed
• Siyaasadda casriga ah ee Soomaaliya

Dagaalladii Sokeeye

Intii lagu jiray burburkii dowladdii dhexe 1991-kii, beesha Hawiye waxay noqotay mid si weyn ugu lug lahayd xaaladda siyaasadeed iyo amni ee dalka, gaar ahaan Muqdisho. Qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha hubeysan ee waqtigaas ka soo baxay ayaa saameyn weyn ku yeeshay taariikhda dalka.

Dadka Caanka ah ee Beesha Hawiye

Cabdullaahi Ciise Maxamuud

Cabdullaahi Ciise wuxuu ahaa Ra’iisul Wasaarihii ugu horreeyay ee Soomaaliya, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay hannaankii xornimada iyo u diyaarinta dalka dowlad rasmi ah. Waxaa lagu xasuustaa siyaasad deggan, wadahadal, iyo dadaal uu geliyay midnimada Soomaaliyeed.

General Maxamed Faarax Caydiid

General Caydiid wuxuu ahaa sarkaal ciidan iyo hoggaamiye siyaasadeed oo caan ka noqday dagaalladii sokeeye ee 1990-meeyadii. Wuxuu hoggaamin jiray koox hubeysan oo saameyn ballaaran ku lahayd Muqdisho iyo gobollo kale. Taariikh ahaan, Caydiid waxaa loo arkaa shaqsi muran badan dhaliyay, qaarna u arkaan halyeey, qaar kalena mas’uul ka ahaa burbur iyo dagaal.

Saameynta Dhaqan iyo Bulsho

Hawiye waa beel leh dhaqan qoto dheer oo ku saleysan:

• Martisoorka
• Wada-tashiga
• Xeer dhaqameed
• Is-garab istaagga bulshada

Dhaqankan ayaa ka dhigay Hawiye mid si adag ugu dhex milan bulshada Soomaaliyeed.

Gunaanad

Beesha Hawiye waa qabiil fac weyn oo taariikh dheer ku leh Soomaaliya. Waxay door muhiim ah ka qaadatay dhismaha dowladnimada, faafinta diinta, siyaasadda, iyo dhaqaalaha. Dadka caanka ah ee ka soo jeeda Hawiye, sida Cabdullaahi Ciise, culimo diimeed, iyo hoggaamiyeyaal ciidan, ayaa mid walba si u gaar ah u reebay raad taariikhi ah.

Fahamka taariikhda Hawiye waa furaha lagu fahmi karo qaybo badan oo ka mid ah taariikhda iyo xaaladda maanta ee Soomaaliya.

❓ Su’aalo iyo Jawaabo (FAQ) – Beesha Hawiye