Isniintii 12-kii Oktoobar, Soomaaliya waxay karantiishay muwaadin Soomaaliyeed oo la safray nin Kenyan ah oo markii dambe u dhintay cudurka Ebola, sida ay sheegeen Dawan iyo Caasimada. Karantiilka Ebola ee Muqdisho waxaa lagu tilmaamay ka-hortag caafimaad, weli lamana xaqiijin in muwaadinku qabo cudurka, sida ay sheegeen Dawan Africa iyo Eastleigh Voice.
Waxa la xaqiijiyay
Bayaanka wasaaradda si toos ah looma helin; macluumaadka halkan ku qoran wuxuu ku salaysan yahay warbixinno warbaahineed.
- Isniintii 12-kii Oktoobar 2026, Soomaaliya waxay karantiishay muwaadin la safray nin Kenyan ah oo u dhintay Ebola, sida ay sheegtay Dawan.
- Muwaadinka waxaa lagu hayaa Xarunta Karantiilka iyo Daaweynta Ebola ee Isbitaalka Forlanini ee Muqdisho, sida ay sheegtay Eastleigh Voice.
- Uganda ayaa 10-kii Oktoobar ogeysiis rasmi ah u gudbisay Soomaaliya, madaxda wasaaraddunna waxay yeesheen kulan degdeg ah 11-kii, sida ay sheegtay Dawan.
Labada nin waxay ka soo safreen Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ee Congo (DRC) iyagoo mara Uganda. Isla huteel ayay degganaayeen, taksi ayay wada raaceen ilaa garoonka Entebbe, dabadeedna si gooni ah ayay u sii safreen. Muwaadinka Soomaaliyeed wuxuu maray Addis Ababa, wuxuuna Muqdisho gaadhay 3-dii Oktoobar, sida ay sheegeen Eastleigh Voice iyo FTL Somalia.
Ninka Kenyanka ahaa wuxuu u dhintay Nairobi 5-tii Oktoobar, sida ay wariyeen Eastleigh Voice (oo ka soo xigtay wasaaradda Soomaaliya) iyo FTL Somalia.
Waxa aan la xaqiijin
Caasimada waxay sheegtay in muwaadinka loo geliyay karantiil si ammaan ah oo badqab leh. Dawan Africa iyo Eastleigh Voice waxay sheegeen in wasaaraddu aysan xaqiijin caabuqa ama faafidda gudaha Soomaaliya.
FTL Somalia waxay sheegtay in muwaadinka aan laga helin natiijo togan oo Ebola ah. Dawan, Caasimada iyo Eastleigh Voice natiijo ma sheegin, wasaaradduna ma shaacin natiijo; sidaas darteed natiijo shaybaar lama xaqiijin.
Abdirahman Jeylani Mohamed, oo ah khabiir u ah isgaarsiinta, ayaa su’aalo ka keenay nuqsaannada ka jira shaqaalaha, qalabka ilaalinta, baaritaanka iyo gaadiidka, sida ay sheegtay Channel Africa. Taasi waa aragtidiisa.
Muxuu yahay karantiilka Ebola
Karantiil (quarantine) waa in qof laga fogeeyo dadka kale, xaaladdiisa caafimaadna la kormeero, haddii laga yaabo inuu la soo xiriiray qof qaba cudur faafa. Wasaaradda ayaa tallaabadan ku tilmaamtay ka-hortag caafimaad dadweyne, sida ay wariyeen Eastleigh Voice iyo Dawan Africa. Karantiilku ma caddeynayo in qofku xanuunsan yahay.
Calaamadaha iyo sida uu u faafo (WHO)
- Fayraska Bundibugyo waa mid ka mid ah fayrasyada keena cudurka Ebola.
- Muddada u dhexeysa caabuqa iyo muuqaalka calaamadaha (incubation) waa 2 ilaa 21 maalmood.
- Wuxuu ku faafaa taabasho toos ah (maqaar jaban ama xuubab) oo dhiigga ama dheecaanka jirka ee qof buka ama dhintay, ama taabashada agabka iyo dusha ay dheecaannadaasi wasakheeyeen.
- Calaamadaha hore waxaa ka mid ah qandho, daal, murqo xanuun, madax xanuun iyo xanuun cunaha ah; kadib waxaa imaan kara matag, shuban iyo in kelyaha iyo beerku shaqadooda ay xumaato.
- Daryeel taageero ah oo goor hore la bilaabo ayaa kordhiya fursadda ay bukaanku ku badbaadaan. WHO waxay sheegtay in aysan weli jirin tallaal ama daawo la ansixiyay oo loogu talagalay nooca Bundibugyo, in kasta oo tallaalo iyo daawooyin tijaabo ah la horumarinayo.
Maxaa xiga
- Natiijada shaybaarka iyo muddada karantiilka lama xaqiijin; hubi war cusub oo ka imaanaya wasaaradda.
- Kenya: Wasiirka Caafimaadka Aden Duale wuxuu 12-kii Oktoobar ku dhawaaqay Ebola-da Bundibugyo cudur faafa oo halis ah (Ogeysiis Sharci 203, Legal Notice 203), sida ay sheegtay allAfrica.
- Warbixinta WHO ee 8-dii Oktoobar (xogta ilaa 6-dii) waxay sheegtay 8,728 kiis oo la xaqiijiyay iyo 4,205 dhimasho oo la xaqiijiyay DRC. Dalalka ka baxsan DRC, Kenya waxay soo sheegtay hal kiis oo dibadda laga keenay oo dhintay, Holland-na waxaa loo gudbiyay hal shaqaale caafimaad oo si caafimaad loogu rarey (medical evacuation).
Wasaaradda ayaa dadka la xiriiray muwaadinka karantiilka la geliyay ama haysta macluumaad ku saabsan taabasho suurtagal ah ama calaamado ugu baaqday inay wacaan 995 ama WhatsApp +252 61 022 4623, sida ay sheegeen Dawan, Dawan Africa, FTL Somalia iyo Eastleigh Voice.
Ogeysiis: Maqaalkan waa macluumaad guud oo looguma talagalin inuu beddelo talada dhakhtar. La tasho dhakhtar ama xirfadle caafimaad ka hor intaadan wax ka beddelin daaweyntaada.
