Maanta oo ay taariikhdu tahay May 21, 2026, dunida iyo gaar ahaan gobolka Geeska Afrika waxay ku soo tooseen warar layaab leh oo salka ku haya isbeddel weyn oo dhanka diblomaasiyadda ah. Maamulka Somaliland ayaa shaaca ka qaaday go’aan taariikhi ah oo ay safaarad uga furanayaan magaalada Qudus, iyadoo tillaabadani ay ka dhigayso Somaliland dhulkii labaad ee dadkiisu u badan yihiin Muslimiin oo xafiis diblomaasiyadeed heerkaas gaarsiisan ka furta magaalada lagu muransan yahay ee Qudus.
Tillaabadan ayaa dhalisay dabeylo siyaasadeed oo xooggan, iyadoo Dawladda Federaalka Soomaaliya ay soo saartay bayaan kulul oo ay ku gachaysid go’aankaas, halka ururada caalamiga ah sida Midowga Carabta iyo Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC) ay muujiyeen walaac aad u weyn. Qoraalkan, waxaynu ku falanqayn doonaa gunta hoose ee go’aankan, ujeedooyinka ka dambeeya, iyo saamaynta uu ku yeelan karo geedi-socodka midnimada Soomaaliya.
Dhismaha Safaaradda: Maxay Somaliland ka leedahay?
Tan iyo markii ay Somaliland ku dhawaaqday madax-bannaanideeda sannadkii 1991, ujeedada koowaad ee siyaasadda dibadda ee Hargeysa waxay ahayd raadinta aqoonsi caalami ah.
In kasta oo ay dhistay nidaam dimuqraadi ah iyo nabadgelyo laysku halleyn karo, haddana bulshada caalamka ayaa weli u aqoonsan qayb ka mid ah Soomaaliya.
Safaaradda Somaliland ee Qudus ma aha oo kaliya dhisme diblomaasiyadeed; waa istiraatiijiyad ay Somaliland ku doonayso inay ku kasbato quluubta waddamada reer Galbeedka iyo gaar ahaan dalka Israel. Isbahaysiga lala samaynayo Israel, oo ah dal saameyn weyn ku leh siyaasadda Mareykanka iyo Yurub, ayaa loo arkaa “albaabka gaaban” ee loo maro aqoonsiga caalamiga ah. Sida ay sheegayaan falanqeeyayaasha siyaasadda, Somaliland waxay aaminsan tahay in haddii ay Israel aqoonsato, ay fududaan doonto in waddamada kale ee reer Galbeedka ay raacaan jidkaas.
Falcelinta Dawladda Federaalka Soomaaliya: “Khid cas oo laga gudbay”
Dawladda Federaalka Soomaaliya (DFS) oo fadhigeedu yahay Muqdisho ayaa si degdeg ah uga jawaabtay warkan. Bayaan ka soo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa lagu sheegay in tillaabadan ay tahay mid sharci-darro ah oo ka hor imaanaysa xeerarka caalamiga ah iyo madax-bannaanida dhuleed ee Soomaaliya.
Muqdisho waxay u aragtaa tillaabadan laba dhinac:
Qadiyadda Falastiin: Soomaaliya waxay si adag u taageertaa qadiyadda Falastiin iyo in Qudus ay tahay caasimadda mustaqbalka ee dalka Falastiin. In maamul ka mid ah Soomaaliya uu safaarad ka furto Qudus waxay dhaawac weyn ku tahay mowqifkaas soo jireenka ah.
Midnimada Qaranka: DFS waxay u aragtaa xiriir kasta oo ay Somaliland la samayso dawlad shisheeye, iyado aan lagala tashan dowladda dhexe, inuu yahay mid lagu wiiqayo qarannimada Soomaaliya.
Saamaynta Gobolka iyo Caalamka
Go’aanka ah in Safaaradda Somaliland ee Qudus la furo ma aha mid ku kooban Soomaaliya oo kaliya. Waxay taabanaysaa danaha dhowr quwadood:
Israel: Israel waxay muddo dheer raadinaysay xulafo ku yaalla Geeska Afrika si ay u xaqiijiso amniga mashiinka ganacsiga ee badda cas. Somaliland oo leh xeeb dhererkeedu dhan yahay 850km iyo dekedda istiraatiijiga ah ee Berbera, waxay Israel u tahay saaxiib muhiim ah.
Jaamacadda Carabta iyo OIC: Ururadan ayaa durba soo saaray digniino ku aaddan in tillaabadani ay kala qaybinayso safka dalalka Muslimka ah ee ka maysan xaaladda Qudus. Waxay ka digeen in Somaliland ay ku dhacayso “dabinka siyaasadeed” ee loogu adeegsanayo in lagu daciifiyo qadiyadda Falastiin.
Turkiga iyo Imaaraadka: Dalalkan oo saameyn weyn ku leh Soomaaliya ayaa dhankooda si dhow u eegaya isbeddelkan. Turkiga, oo ah saaxiibka ugu dhow ee DFS, ayaa laga yaabaa inay u arkaan tillaabadan mid caqabad ku ah dadaaladii dhexdhexaadinta ee u dhexeeyey Muqdisho iyo Hargeysa.
Taariikhda iyo Asalka Xiriirka Somaliland iyo Israel
Xiriirka Somaliland iyo Israel ma aha mid maanta bilaawday. Tan iyo dhammaadkii sagaashamaadkii, waxaa jiray hadal-hayn ku saabsan xiriir qarsoodi ah oo u dhexeeya labada dhinac. Israel waxay mar kasta danaynaysay inay saameyn ku yeelato dalalka ku teedsan Badda Cas si ay u xakamayso dhaqdhaqaaqyada Iran ee gobolka.
Sannadkii 2020, markii la saxiixay Heshiiskii Abraham (Abraham Accords) ee dhexmaray Israel iyo dhowr dal oo Carabi ah, Somaliland waxay u aragtay fursad ay kaga mid noqon karto isbeddelkaas cusub. Inkasta oo markaas aysan suurtagalin, hadda sannadka 2026, waxaa muuqata in Hargeysa ay go’aansatay inay qaaddo tillaabada u dambeysa ee xiriirkaas lagu rasmeynayo.
Dhibaatooyinka Sharci iyo Caqabadaha horyaalla
In kasta oo Somaliland ay shaacisay furitaanka safaaradda, haddana waxaa jira caqabado badan:
Aqoonsiga: Maadaama Somaliland aysan xubin ka ahayn Qaramada Midoobay, sharciyadda safaarad ay furto waa mid daciif ah marka loo eego xeerka caalamiga ah ee Vienna Convention.
Cadaadiska Gudaha: Dad badan oo ku nool deegaanada Somaliland ayaa ah dad Muslimiin ah oo aad u taageera qadiyadda Falastiin. Go’aankan wuxuu dhalin karaa kacdoon shacab ama khilaaf u dhexeeya culimada iyo maamulka.
Cunaqabateyn ka timaada Muqdisho: Dawladda Federaalka ayaa laga yaabaa inay ku soo rogto Somaliland cunaqabateyn dhanka duulista ah ama inay go’doon dambe geliso dhaqaalaha iyo deeqaha caalamiga ah ee soo mara Muqdisho.
Falanqayn: Maxaa soo socda?
Haddii Safaaradda Somaliland ee Qudus ay si rasmi ah u shaqo bilowdo, waxay dhalin doontaa isbeddel aan dib looga laaban karin oo ku yimaada siyaasadda Soomaaliya.
Wada-hadalladii Muqdisho iyo Hargeysa: Waxaa hubaal ah inay gabi ahaanba dumi doonaan wada-hadalladii mudada dheer soo jiitamayay, maadaama DFS ay u aragto tillaabadan mid “khiyaano qaran” ah.
Loolanka Khaliijka: Isbahaysiga cusub ee Somaliland iyo Israel wuxuu keeni karaa in dalalka qaar ee Khaliijka ay dib u eegaan taageerada ay siiyaan Hargeysa si aysan uga xanaajin DFS ama shucuubta Carabta.
Saamaynta Amniga: Waxaa jirta cabsi laga qabo in kooxaha xagjirka ah ay u adeegsadaan tillaabadan marmarsiinyo ay ku kordhiyaan weerarada ay ka geystaan gudaha Somaliland, iyagoo ku andacoonaya inay ka gudanayaan waajib diini ah “la-dagaalanka saaxiibada Israel”.
Gunaanad
Go’aanka ay Somaliland safaarad uga furanayso magaalada Qudus waa mindi laba af leh. Dhinac, waxay u tahay tillaabo dhiiranaan leh oo loogu jiro raadinta aqoonsi caalami ah iyo xulufo awood badan. Dhinaca kalena, waxay khatar gelinaysaa xiriirka ay la leedahay dunida Islaamka, midnimada Soomaaliya, iyo xasiloonida gudaha ee maamulka Hargeysa.
Maalmaha soo socda waxay noqon doonaan kuwo go’aamiya mustaqbalka diblomaasiyadda Soomaaliya. Ma waxay DFS ku guuleysan doontaa inay ka hortagto tillaabadan iyadoo adeegsanaysa culeys caalami ah? Mise Somaliland waxay noqon doontaa dalkii u horreeyay ee Afrikaan ah oo si dhab ah ugu dhiirada inuu Israel kala saaxiibo arrimaha xasaasiga ah ee Qudus?
Maxay kula tahay adiga? Ma u aragtaa tillaabadan mid u adeegaysa danta shacabka Somaliland, mise waa mid dhibaataynaysa qadiyadda guud ee Soomaaliya iyo midda Islaamka? Nagula wadaag aragtidaada qaybta faallooyinka ee hoose.
