Xiisadda Doorashada Soomaaliya: Is-mari-waaga Jubaland iyo FGS iyo Saameynta ka dhalan karta Mustaqbalka Federaalka

Soomaaliya waxay maanta joogtaa isgoys taariikhi ah oo go’aamin doona mustaqbalka dimuqraadiyadda iyo nidaamka federaalka ee dalka. Maanta oo ay taariikhdu tahay 15-ka May, 2026, waxaa cirka isku shareertay xiisadda doorashada Soomaaliya kadib markii ay soo baxeen is-mari-waa baahsan oo u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya (FGS) iyo qaar ka mid ah Dowlad Goboleedyada, gaar ahaan maamulka Jubaland.

Magaalada Mogadishu iyo xarumaha dowlad goboleedyada waxaa ka socda dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed oo is-diiddan, kuwaas oo saameyn toos ah ku yeesha xasilloonida dalka. Wararkii ugu dambeeyey ee saaka naga soo gaaraya gobollada Gedo iyo Bay waxay muujinayaan in khilaafku u gudbay heer gacan ka hadal iyo abaabul ciidan.

Xaaladda Jubaland iyo Is-mari-waaga Mogadishu

Xudunta xiisadda doorashada Soomaaliya ee xilligan waa mustaqbalka madaxtinimada maamulka Jubaland. Madaxweyne Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ayaa muddo dheer isku hayey dowladda federaalka, balse sanadkan 2026, khilaafku wuxuu gaaray heer go’aan ka gaarista nooca doorasho ee dalka ka dhaceysa.

Dowladda Federaalka ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ku adkeysaneysa in dalku aado doorasho qof iyo cod ah, halka Jubaland iyo maamullada qaarkood ay rumeysan yihiin inaysan weli bislaan xaaladdii amni iyo midii farsamo ee lagu fulin lahaa ballanqaadkaas. Guddoomiyaha gobolka Gedo ayaa saaka ka digay doorasho “hal dhinac ah” oo ka dhacda Kismaayo, isagoo ku hanjabay inaysan aqbali doonin natiijo kasta oo aan lagu heshiin.

Dagaalkii Baydhabo iyo Saameynta Koonfur Galbeed

Inta ay socoto xiisadda doorashada Soomaaliya, magaalada Baydhabo waxay noqotay goob ay isku fara-saareen ciidamo daacad u ah dowladda federaalka iyo kuwa taageersan madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Laftagareen. Wararka la helayo ayaa sheegaya in ugu yaraan labo sarkaal oo sare ay ku dhinteen iska horimaad ka dhacay duleedka magaalada, kaas oo salka ku hayey khilaaf la xiriira doorashada madaxtinimada heer federaal iyo heer dowlad goboleed oo isku soo beegmay.

Iska horimaadkan ayaa muujinaya sida ay u nugul tahay nabadda laga dhex dhisay beelaha iyo maamullada, haddii aan xal siyaasadeed laga gaarin hannaanka doorashooyinka.

Taariikhda iyo Asalka Khilaafka Doorashooyinka Soomaaliya

Si loo fahmo xiisadda doorashada Soomaaliya ee maanta, waa in dib loo jaleecaa taariikhda dhismaha nidaamka federaalka tan iyo sanadkii 2004. Soomaaliya waxay soo martay nidaamka 4.5 iyo doorashooyin dadban oo lagu soo xulayay xildhibaanada.

Tan iyo markii la doortay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud May 2022, waxaa jiray qorshe weyn oo lagu rabo in dalka looga saaro nidaamka qabiilka loona guuro doorasho toos ah. In kasta oo tani ay tahay hammi weyn oo shacabka Soomaaliyeed ay jecel yihiin, haddana caqabadaha hortaagan waxay u muuqdaan kuwo ka xoog badan rabitaankaas. Khilaafka hadda jira wuxuu salka ku hayaa:

• Wax ka beddelka Dastuurka: Qodobadii dhowaan la ansixiyey ee beddelay hannaanka xukuumadda.
• Muddada Xil-haynta: Shaki laga qabo in dowladda federaalku dooneyso muddo kordhin haddii doorashada qof iyo cod ah ay suurto-geli weydo.
• Xiriirka Maamullada: Jubaland iyo Puntland oo dareemaya in awooddoodii heer gobol la wiiqayo.

Saameynta Amniga iyo Al-Shabaab

Mid ka mid ah khataraha ugu waaweyn ee ay keento xiisadda doorashada Soomaaliya waa fursadda ay helaan kooxaha nabad-diidka ah sida Al-Shabaab. Xilli ciidanka xoogga dalka ay ku jireen hawlgal weyn oo lagu xoreynayo gobollada dhexe, khilaafka Mogadishu iyo Kismaayo wuxuu keenay in ciidamo badan laga soo saaro furimaha dagaalka si ay u sugaan amniga magaalooyinka waaweyn ee ay doorashadu ka dhaceyso.

Sida ay sheegeen khubarada amniga, Al-Shabaab ayaa bilaabay inay dib u soo rogaal celiyaan deegaanno laga xoreeyey, iyagoo ka faa’iideysanaya is-mari-waaga u dhexeeya madaxda Soomaalida. Tani waxay khatar weyn ku tahay guulihii laga gaaray amniga afartii sano ee la soo dhaafay.

Doorka Beesha Caalamka

Saaxiibada caalamka ee Soomaaliya (UN, AU, EU, iyo USA) ayaa ku baaqay in la isugu yimaado miiska wadahadalka. Waxay ka digeen in dib-u-dhac kasta iyo iska horimaad kasta uu dib u dhigayo dib-u-dhiska ciidanka iyo hannaanka deyn cafiska ee Soomaaliya ay ku guuleysatay.

Maxaa xal u ah xiisadda doorashada Soomaaliya?

Si looga baaqsado burbur ku yimaada nidaamka dowladnimo, waxaa lagama maarmaan ah:

1. Wadahadal loo dhan yahay: In madaxda federaalka iyo kuwa maamul goboleedyada ay isugu yimaadaan shir degdeg ah oo looga hadlayo masiirka doorashada.
2. Tanaasul Siyaasadeed: In dowladda federaalku aqbasho in qorshaha qof iyo cod ah lagu fuliyo qaab tartiib-tartiib ah, maamulladuna ay ogolaadaan hannaanka kormeerka doorashada.
3. Sugidda Amniga: Inaan marnaba ciidanka qaranka loo adeegsan khilaafyada siyaasadeed, lagana fogaado iska horimaad dhiig ku daato.

Gunaanad:
Xiisadda doorashada Soomaaliya ma aha oo kaliya mid u dhaxeysa shakhsiyaad, balse waa imtixaan adag oo laga qaadayo dowladnimada Soomaaliya. Shacabka Soomaaliyeed waxay u harraadan yihiin nabad iyo horumar, waxaana waajib ku ah madaxda inay danta guud ka hor mariyaan tan gaarka ah.

Wixii warar ah ee ku soo kordha xiisaddan, kala soco guledgurey.com/ saacad kasta.

Maxay kula tahay adiga? Ma u malaynaysaa in Soomaaliya ay diyaar u tahay doorasho qof iyo cod ah sanadkan 2026? Aragtidaada noogu reeb qaybta faallooyinka ee hoose, hana iloobin inaad la wadaagto asxaabtaada si ay xogtan u helaan.